Sprawa I C 651/25 przeciwko Bank BPH S.A.
Sąd Rejonowy w Legnicy, I Wydział Cywilny, wydał korzystny wyrok dla kredytobiorców przeciwko Bank BPH S.A. (sygn. akt I C 651/25). Rozstrzygnięcie dotyczyło umowy kredytu indeksowanego do franka szwajcarskiego, w której bank stosował mechanizm jednostronnego ustalania kursów walutowych bez możliwości kontroli ze strony konsumentów. Orzeczenie z 5 listopada 2025 roku stwierdziło nieważność całej umowy, a nie tylko jej fragmentów.
Zasądzone kwoty i struktura roszczeń
Na mocy wyroku sąd zasądził od banku na rzecz kredytobiorców trzy odrębne świadczenia, z których każde odpowiada innej kategorii rozliczenia:
- 18.656,65 PLN wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 26.09.2024 r. – kwota stanowiąca zwrot części wpłaconych rat kredytowych uiszczonych w złotówkach,
- 12.000 CHF wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 08.04.2025 r. – wartość rat spłaconych bezpośrednio w walucie indeksacji,
- 6.434 PLN tytułem zwrotu kosztów procesu wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku – obejmujące wydatki poniesione przez powodów w toku postępowania.
Rozdzielenie roszczeń na część złotówkową i frankową odzwierciedla sposób, w jaki kredytobiorcy faktycznie regulowali zobowiązanie. Po przejściu na spłatę bezpośrednio w CHF bank otrzymywał ratę w walucie, dlatego zwrot tej części musi nastąpić również we frankach.
Przesłanki stwierdzenia nieważności umowy
W ustnych motywach rozstrzygnięcia sąd wskazał, że umowa kredytu łącząca strony jest nieważna w całości. Zawierała postanowienia niedozwolone dotyczące mechanizmu ustalania przez bank kursów walut. Bank jednostronnie określał kursy kupna i sprzedaży franka szwajcarskiego, naruszając w sposób rażący interesy kredytobiorców oraz działając sprzecznie z dobrymi obyczajami. Konsumenci nie mieli żadnego wpływu na sposób ustalania kursów, co odbierało im możliwość weryfikacji rzetelności stosowanych wartości.
Brak możliwości weryfikacji kursów przez konsumentów
Sąd zwrócił uwagę, że zastosowany w umowie mechanizm pozbawiał konsumentów jakiejkolwiek kontroli nad wysokością rat. Bank publikował własne kursy walut w tabeli kursowej, jednak sposób ich wyznaczania nie był transparentny ani obiektywny. Kredytobiorcy musieli akceptować kursy narzucone przez instytucję finansową, nie mogli zakwestionować ich wysokości ani porównać z innymi źródłami. Znajdowali się tym samym w niekorzystnej pozycji negocjacyjnej, a równowaga stron umowy była zachwiana już w chwili jej podpisania.
Dowolność banku w ustalaniu wysokości zobowiązania
Praktyczne konsekwencje takiego rozwiązania były daleko idące. Kredytobiorcy nie wiedzieli z wyprzedzeniem, ile wyniesie ich miesięczna rata, bo zależało to wyłącznie od decyzji banku. Nawet przy stabilnym kursie rynkowym franka bank mógł stosować własne, korzystne dla siebie wartości, zawyżając w ten sposób zobowiązanie konsumentów. Spread między kursem kupna a sprzedaży stanowił dodatkowe, ukryte obciążenie, którego konsument nie był w stanie z góry oszacować. Taki mechanizm stanowił oczywiste naruszenie zasad uczciwego obrotu.
Dlaczego wadliwego mechanizmu indeksacji nie dało się naprawić
Sąd uznał, że mechanizm indeksacji zastosowany w umowie był wadliwy w stopniu uniemożliwiającym jego naprawę. Nie można było utrzymać umowy w mocy przez częściowe wyeliminowanie § 17, na przykład przez usunięcie marży bankowej i pozostawienie kursu średniego NBP. Paragraf ten stanowił integralną całość konstrukcyjną, a jego podzielenie byłoby zbyt daleko idącą ingerencją sądu w treść umowy, naruszającą główny przedmiot świadczenia oraz niweczącą efekt sankcyjny wobec banku. Gdyby sądy pozwalały bankom zachować umowę po wykreśleniu samej marży, klauzule abuzywne przestałyby cokolwiek kosztować ich twórców.
Niemożność zastąpienia kursów banku kursem NBP
W ocenie sądu próba zastąpienia kursów z tabeli banku kursem średnim Narodowego Banku Polskiego stanowiłaby istotną modyfikację treści umowy, wykraczającą poza uprawnienia sądu. Takie działanie prowadziłoby do stworzenia nowego stosunku prawnego między stronami, odbiegającego od pierwotnej woli wyrażonej przy podpisaniu. Bank i kredytobiorcy uzgodnili określony sposób rozliczeń, choć wadliwy, i sąd nie może go arbitralnie zmieniać, narzucając stronom rozwiązania, których nie przewidziały. Z tego powodu stwierdzenie nieważności całej umowy jest właściwą konsekwencją zastosowania przez bank niedozwolonych postanowień.
Status konsumenta w ocenie sądu
Sąd odniósł się także do tego, że pozwany bank niesłusznie kwestionował status konsumentów powodów. Zawarcie umowy kredytu nie było związane z działalnością gospodarczą prowadzoną przez powódkę, co oznaczało, że w pełni przysługiwała jej ochrona konsumencka wynikająca z przepisów Kodeksu cywilnego oraz ustawy o kredycie konsumenckim. Bank próbował podważyć ten status, argumentując, że część środków mogła zostać przeznaczona na cele zarobkowe, jednak sąd odrzucił te zarzuty jako nieuzasadnione.
Znaczenie statusu konsumenta dla rozstrzygnięcia
Przyznanie stronom powodowym statusu konsumentów miało bezpośrednie przełożenie na zakres ich ochrony prawnej. Umożliwiło zastosowanie przepisów dotyczących klauzul abuzywnych oraz ocenę umowy pod kątem zgodności z dobrymi obyczajami. Sąd podkreślił, że bank nie może pozbawić konsumenta należnej mu ochrony przez formalne zakwestionowanie jego statusu bez przedstawienia przekonujących dowodów na prowadzenie działalności bezpośrednio związanej z przedmiotem umowy kredytowej. Sama okoliczność, że kredytobiorca prowadzi firmę, nie przesądza o braku statusu konsumenta. Rozstrzyga cel, w jakim zawierana jest konkretna umowa, a ciężar wykazania powiązania kredytu z działalnością spoczywa na banku.
Kontekst orzecznictwa dotyczącego kredytów indeksowanych
Wyrok z 5 listopada 2025 r. wpisuje się w ugruntowaną linię orzeczniczą dotyczącą umów kredytów indeksowanych do walut obcych. Sądy w całej Polsce konsekwentnie badają podobne umowy pod kątem zgodności postanowień z prawem konsumenckim, ze szczególnym uwzględnieniem mechanizmów ustalania kursów walut oraz przejrzystości zasad przeliczania zobowiązań.
Tendencje w orzecznictwie sądów powszechnych
Analiza orzeczeń z ostatnich lat pokazuje rosnącą świadomość sądów co do mechanizmów stosowanych przez banki w umowach walutowych. Sądy coraz częściej zwracają uwagę na brak precyzyjnych kryteriów ustalania kursów oraz jednostronność postanowień pozbawiających konsumentów wpływu na wysokość świadczenia. Podobne rozstrzygnięcia zapadają zarówno w sprawach kredytów indeksowanych do franka, jak i innych walut. Ten sam tok rozumowania, oparty na zakazie jednostronnego kształtowania zobowiązania przez silniejszą stronę umowy, bywa dziś przenoszony także na spory dotyczące kredytów złotowych, w których pojawia się pytanie, czy WIBOR może być bezpośrednią podstawą do unieważnienia umowy. Judykatura konsekwentnie uznaje, że dowolność banku w kształtowaniu warunków stanowi naruszenie równowagi kontraktowej.
Praktyczne implikacje wyroku dla kredytobiorców
Orzeczenie sądu w Legnicy potwierdza, że kredytobiorcy związani umowami zawierającymi niedozwolone postanowienia mają realną możliwość dochodzenia swoich praw na drodze sądowej. Stwierdzenie nieważności umowy prowadzi do wzajemnych rozliczeń: bank zwraca wszystkie wpłacone raty, a konsument oddaje wykorzystany kapitał kredytowy.
Zasady rozliczeń po stwierdzeniu nieważności
W praktyce stwierdzenie nieważności umowy oznacza, że strony dokonują wzajemnych zwrotów świadczeń według teorii dwóch kondykcji – każde roszczenie jest samodzielne. Kredytobiorca otrzymuje zwrot wszystkich wpłaconych rat, zarówno kapitałowych, jak i odsetkowych, natomiast bank może domagać się zwrotu kwoty faktycznie wypłaconej tytułem kredytu. Rozliczenia te dokonywane są w walucie polskiej, co ma duże znaczenie przy kredytach indeksowanych do walut obcych. Dla kredytobiorców oznacza to, że zwracają jedynie kwotę otrzymaną w złotych, niezależnie od późniejszych wahań kursu. Unikają tym samym ryzyka kursowego, które na podstawie nieważnej umowy ponosili przez lata. Sytuacja przedsiębiorców różni się tu od konsumentów, o czym szerzej w analizie skutków unieważnienia dla przedsiębiorstw.
Ochrona interesów konsumentów w długoterminowej perspektywie
Wyrok pokazuje, że konsumenci mają realną szansę na korzystne rozstrzygnięcie nawet wiele lat po zawarciu umowy. Przedawnienie roszczeń wynikających z nieważności liczy się zgodnie z ogólnymi zasadami Kodeksu cywilnego, a bieg terminu rozpoczyna się dopiero wtedy, gdy konsument dowiedział się o abuzywności postanowień. Daje to kredytobiorcom odpowiednio długi okres na podjęcie działań prawnych. Nawet jeśli umowa była wykonywana latami i raty spłacano regularnie, można dochodzić zwrotu wpłaconych kwot po stwierdzeniu nieważności kontraktu.
Rola ekspercka kancelarii w prowadzeniu sprawy
Sprawa zakończona wyrokiem z 5 listopada 2025 r. pokazuje znaczenie profesjonalnego przygotowania postępowania. Dokładna analiza postanowień umowy, identyfikacja klauzul abuzywnych oraz właściwe przedstawienie stanowiska procesowego zaważyły na ostatecznym rozstrzygnięciu. Wiedza prawna oraz doświadczenie w prowadzeniu spraw frankowych pozwoliły skutecznie wykazać naruszenia praw konsumenckich i uzyskać korzystny wyrok. Precyzyjne wskazanie konkretnych zapisów umownych łamiących prawo konsumenckie, poparte argumentacją opartą na aktualnym orzecznictwie i wykładni przepisów, stanowiło fundament sukcesu w tym postępowaniu.
