Sądy różnie oceniają sprawy kredytów opartych na wskaźniku WIBOR, zależnie od jakości dokumentacji umowy i stopnia poinformowania kredytobiorcy o ryzyku zmiennego oprocentowania. Wyroki w tego typu sprawach prowadzą do czterech głównych scenariuszy: usunięcia WIBOR-u i marży, wykreślenia samego wskaźnika, modyfikacji warunków umowy albo jej całkowitego unieważnienia.
Usunięcie WIBOR-u i marży, czyli kredyt bez odsetek
W niektórych sprawach sąd wykreśla z umowy jednocześnie wskaźnik WIBOR i marżę banku. Kredytobiorca spłaca wtedy wyłącznie kapitał, bez żadnych odsetek. Tak orzekł Sąd Okręgowy w Suwałkach 4 października 2024 r. (sygn. akt I C 217/24), uznając, że bank nie dopełnił obowiązku informacyjnego wobec klienta. Skutkiem było usunięcie obu składników oprocentowania i przekształcenie kredytu w bezodsetkowy, co znacząco obniżyło łączny koszt zobowiązania.
Banki zwykle odwołują się od takich wyroków, argumentując, że eliminacja całego oprocentowania prowadzi do nieuzasadnionego wzbogacenia kredytobiorcy. Sądy jednak coraz częściej stają na stanowisku konsumentów, uznając brak transparentności w informowaniu o ryzyku związanym ze zmiennym oprocentowaniem za podstawę tak daleko idącej sankcji.
Wykreślenie samego wskaźnika referencyjnego
Częściej sąd usuwa z umowy tylko WIBOR, zachowując marżę banku jako jedyny składnik oprocentowania. Rata spada, bo sama marża jest niższa niż jej suma z WIBOR-em. Sąd Okręgowy w Katowicach w postanowieniu z 2022 r. uznał, że bank nieprawidłowo poinformował konsumenta o ekonomicznych konsekwencjach zmiany oprocentowania. Usunięcie WIBOR-u i pozostawienie wyłącznie stałej marży zmniejszyło ratę z blisko 6700 zł do około 1700 zł, czyli o niemal trzy czwarte.
To rozwiązanie kompromisowe: kredytobiorca spłaca kapitał z marżą, ale nie ponosi ryzyka wahań rynkowego wskaźnika. Banki akceptują taki scenariusz częściej niż całkowite unieważnienie umowy, co zwiększa szansę na uprawomocnienie wyroku. Decydujące jest to, czy zapis o oprocentowaniu spełniał wymogi przejrzystości, co szerzej opisano w artykule o tym, czy można usunąć WIBOR z umowy kredytowej.
Modyfikacja warunków umowy ze względu na zmienione okoliczności
Sąd może stwierdzić, że doszło do nadzwyczajnej zmiany stosunków związanej z sytuacją na rynku, i na tej podstawie zmodyfikować warunki umowy, zastępując WIBOR innym, stabilniejszym wskaźnikiem. Podstawą takich rozstrzygnięć jest art. 3571 kodeksu cywilnego, czyli klauzula rebus sic stantibus, pozwalająca zmienić umowę w razie istotnej i nieprzewidywalnej zmiany okoliczności.
Sąd bada, czy wzrost oprocentowania wynikający ze zmian WIBOR-u był przewidywalny w momencie zawarcia umowy i czy kredytobiorca został o tym ryzyku odpowiednio poinformowany. Jeśli uzna zmianę za nadzwyczajną, może zastąpić wskaźnik innym, na przykład główną stopą referencyjną NBP. Wymóg wykazania nadzwyczajnego charakteru zmiany, czyli takiego, którego strony rozsądnie nie mogły przewidzieć, sprawia, że tego typu orzeczenia pozostają rzadkie.
Unieważnienie całej umowy kredytowej
Najdalej idącym rozstrzygnięciem jest unieważnienie całej umowy, gdy sąd stwierdzi w niej niedozwolone postanowienia lub naruszenie przepisów chroniących konsumentów. Sąd Okręgowy w Suwałkach 22 stycznia 2025 r. (sygn. akt I C 332/24) unieważnił umowę kredytu hipotecznego opartego na WIBOR-ze, uznając, że bank nie przekazał kredytobiorcom istotnych informacji o kredycie, a oświadczenie o ryzyku zmiennej stopy było niewystarczające i nie spełniało wymogów dyrektywy unijnej oraz przepisów krajowych.
Sąd stwierdził nieważność umowy i zasądził na rzecz powodów stosowną kwotę wraz z odsetkami. Dla kredytobiorców, którzy spłacili już sporą część kapitału i odsetek, taki wyrok oznacza wymierną korzyść finansową. Wiąże się jednak z obowiązkiem zwrotu pobranego kapitału, co w praktyce często wymaga refinansowania lub zaciągnięcia nowego zobowiązania na przejrzystszych warunkach. Przed złożeniem pozwu warto ocenić, czy jest szansa wygrać pozew o WIBOR, bo od tego zależy opłacalność całego postępowania.
Mediacja jako alternatywa dla procesu sądowego
Droga sądowa nie jest jedynym wyjściem. Mediacja w sprawach kredytów z WIBOR pozwala polubownie zakończyć spór z bankiem: strony mogą wynegocjować zmianę wskaźnika referencyjnego, obniżenie marży lub dostosowanie harmonogramu spłat. Trwa krócej niż proces sądowy, nie niesie ryzyka niekorzystnego wyroku i pozwala uniknąć kosztów postępowania.
Praktyczne skutki wyroków w sprawach z WIBOR-em
Orzeczenia w sprawach kredytów z WIBOR-em są zróżnicowane, a większość wyroków korzystnych dla kredytobiorców nie jest jeszcze prawomocna, bo banki aktywnie składają apelacje. Linia orzecznicza wciąż się kształtuje, choć liczba rozstrzygnięć korzystnych dla konsumentów systematycznie rośnie.
