W niektórych umowach kredytowych stosuje się wskaźnik WIBOR, który może być opatrzony skrótem 3M lub 6M. Nie dla wszystkich te oznaczenia są jasne, a mają one bezpośrednie przełożenie na wysokość rat i sposób naliczania odsetek przez cały okres spłaty kredytu.
Jak rozpoznać okres obowiązywania wskaźnika
Oznaczenia wskaźnika WIBOR odnoszą się do długości okresu, na jaki banki pożyczają sobie nawzajem pieniądze. Skrót „WIBOR” oznacza stawkę referencyjną ustalaną na rynku międzybankowym w Warszawie (Warsaw Interbank Offered Rate), a liczba i litera po nim wskazują konkretny termin. WIBOR 3M oznacza, że stawka obowiązuje przez trzy miesiące, po czym jest aktualizowana. WIBOR 6M odnosi się do sześciu miesięcy, więc oprocentowanie pozostaje niezmienne przez dwa razy dłuższy okres.
Oprócz tych dwóch najczęściej stosowanych w kredytach stawek funkcjonują również inne, o krótszych i dłuższych terminach:
- WIBOR O/N – overnight, z dnia na dzień
- TN – tomorrow/next, od jutra na jeden dzień
- 1W – tydzień
- 2W – dwa tygodnie
- 1M – jeden miesiąc
- 1Y – rok
W przypadku kredytów banki najchętniej wykorzystują stawki 3M lub 6M, ponieważ najlepiej pasują do harmonogramu aktualizacji oprocentowania w umowie. Wybór między 3M a 6M przekłada się wprost na tempo, w jakim rata reaguje na zmiany sytuacji rynkowej. Częstotliwość zmian stawki referencyjnej decyduje o tym, jak szybko kredytobiorca odczuje skutki decyzji Rady Polityki Pieniężnej dotyczących stóp procentowych.
Który wariant oferuje większą przewidywalność budżetu
Nie istnieje jeden „najlepszy” WIBOR dla wszystkich. Wybór między 3M a 6M zależy od sytuacji na rynku, podejścia do ryzyka oraz od tego, czy ktoś woli częstsze zmiany rat, czy większą przewidywalność wydatków. Dla osób, które chcą szybciej korzystać ze spadków stóp procentowych, lepszy bywa WIBOR 3M. Zmienia się on co trzy miesiące, więc przy obniżkach stóp rata kredytu spada szybciej, bez czekania pół roku na aktualizację.
WIBOR 6M daje natomiast większą przewidywalność. Kredyty z tym wariantem aktualizują się rzadziej, co bywa korzystne w okresie rosnących stóp. Jeśli w danym półroczu stopy procentowe idą w górę, rata oparta na WIBOR 6M przez kilka kolejnych miesięcy jeszcze się nie zmieni. Dla kogoś, kto ceni stabilność comiesięcznych wydatków, taki wybór daje więcej spokoju przy planowaniu domowego budżetu, bo wysokość raty jest znana z większym wyprzedzeniem.
W praktyce większość kredytów hipotecznych zawieranych w ostatnich latach opierała się na stawce WIBOR 3M. To właśnie ten wariant najczęściej pojawia się w umowach analizowanych w sprawach sądowych dotyczących nieprawidłowości przy naliczaniu odsetek, niewłaściwego informowania o ryzyku lub nieprzejrzystych zapisów umownych. Banki traktowały WIBOR 3M jako standard rynkowy, co oznacza, że rata kredytu mogła zmieniać się nawet cztery razy w roku. Przy gwałtownych podwyżkach stóp, jakie miały miejsce w latach 2021-2022, oznaczało to skokowy wzrost obciążeń u kredytobiorców w odstępie zaledwie kilku miesięcy.
Mechanizm ustalania stawki międzybankowej
WIBOR ustala się codziennie rano na podstawie ofert zgłoszonych przez 10 największych banków działających w Polsce. Każdy z nich podaje stawki, po jakich byłby skłonny pożyczyć pieniądze innym bankom na różne okresy, na przykład trzy lub sześć miesięcy. Następnie odrzuca się dwie najwyższe i dwie najniższe propozycje, a z sześciu pozostałych oblicza się średnią arytmetyczną. Za cały proces odpowiada GPW Benchmark, instytucja powołana do wyznaczania wskaźnika zgodnie z unijnym rozporządzeniem BMR.
Stawki te w założeniu mają odzwierciedlać rzeczywiste warunki rynkowe, a nie być ustalane dowolnie. Dzięki temu kredyty z WIBOR-em opierają się na danych mających obrazować aktualną sytuację finansową w kraju. W ostatnim czasie jednak coraz więcej kredytobiorców pozywa banki, kwestionując wiarygodność tego mechanizmu i sam sposób jego konstrukcji.
Podstawowe zarzuty kredytobiorców wobec konstrukcji wskaźnika
W pozwach pojawia się zarzut, że WIBOR nie opiera się na faktycznych transakcjach, tylko na teoretycznych deklaracjach samych banków, które jednocześnie ustalają wskaźnik i czerpią korzyści z jego stosowania w kredytach. Druga oś sporu dotyczy informacji: wielu klientów nie zostało właściwie pouczonych o zasadach działania WIBOR-u ani o skali ryzyka związanego ze zmiennym oprocentowaniem.
W efekcie rosnąca liczba spraw sądowych dotyczy nie tylko wysokości rat, ale też tego, czy sposób ustalania oprocentowania był przejrzysty i zgodny z prawem. Obowiązek informacyjny banków przed podpisaniem umowy kredytowej należy dziś do najczęściej analizowanych aspektów w postępowaniach dotyczących WIBOR-u. Sądy badają, czy konsument w momencie zawierania umowy mógł realnie oszacować, o ile może wzrosnąć jego rata.
Praktyczne różnice między 3M a 6M w umowie kredytowej
Oznaczenia 3M i 6M przy WIBOR pokazują, jak często aktualizuje się oprocentowanie kredytu. Nie da się jednoznacznie wskazać, który wariant jest korzystniejszy, bo zależy to od tego, czy stopy procentowe rosną, czy spadają. Wybór między nimi przekłada się wprost na dynamikę rat. Kredytobiorca z oprocentowaniem opartym na WIBOR 3M szybciej odczuje spadki stóp, ale równie szybko ich wzrost. Osoba korzystająca z WIBOR 6M ma dłuższy okres stabilizacji, który przy rosnących stopach działa jak czasowa osłona przed podwyżkami rat. Ta sama cecha przy spadających stopach opóźnia jednak obniżkę raty.
Sposób ustalania i stosowania tego wskaźnika budzi coraz więcej wątpliwości. Według części prawników WIBOR nie opiera się na rzeczywistych transakcjach, co stanowi podstawę sporów sądowych i podważania całej konstrukcji mechanizmu naliczania odsetek.
