Czy WIBOR jest obiektywnym wskaźnikiem w kredytach, pytają osoby spłacające raty, bo jego wartość wynika w dużej części z kwotowań banków, a nie wyłącznie z rzeczywistych transakcji. Poniżej opisujemy sposób wyliczania wskaźnika, skąd biorą się zarzuty wobec jego neutralności, jak ocenił je TSUE i czy kredytobiorca ma narzędzia, by je zweryfikować.
Jak obliczany jest wskaźnik WIBOR
WIBOR powstaje na podstawie kwotowań banków należących do panelu. Każdego dnia roboczego, około godziny 11:00, banki przekazują administratorowi informacje, po jakiej stopie byłyby skłonne udzielić pożyczek innym bankom na określony termin: jeden, trzy lub sześć miesięcy. Administratorem wskaźnika WIBOR jest obecnie GPW Benchmark. Według oświadczenia administratora zgłoszenie banku ma w pierwszej kolejności opierać się na zawartych transakcjach (metoda kaskady danych), a dopiero gdy ich brakuje, bank podaje kwotowanie wiążące.
Administrator odrzuca zgłoszenia skrajne i liczy średnią z pozostałych, co staje się oficjalną wartością WIBOR-u. Kredytobiorcy podnoszą, że nie mają dostępu do źródeł tych danych ani do informacji, czy kwotowania odpowiadają rzeczywistym kosztom pieniądza na rynku międzybankowym. Pytanie, czy WIBOR jest uczciwy wobec konsumenta, wraca zwłaszcza wtedy, gdy rata rośnie, a klient nie widzi transakcji, które stoją za zmianą.
W sporach pojawia się też zarzut konfliktu interesów: banki przekazujące dane do wskaźnika stosują go jednocześnie w swoich umowach. Przywoływana jest przy tym sprawa manipulacji stawką LIBOR na rynku londyńskim. Trybunał Sprawiedliwości UE w wyroku z 12 lutego 2026 r. (C-471/24) uznał jednak, że sama ta cecha WIBOR-u ani brak informacji o niej nie nadają postanowieniu nieuczciwego charakteru, o ile wskaźnik był zgodny z rozporządzeniem BMR w chwili zawarcia kontraktu. Szerzej piszemy o tym w tekście co dla kredytobiorców oznacza pierwszy wyrok TSUE w sprawie WIBOR.
Dlaczego WIBOR opiera się częściowo na kwotowaniach
Polski rynek międzybankowy jest niewielki i mało aktywny, zwłaszcza w dłuższych terminach. Brak odpowiedniej liczby realnych transakcji utrudnia stworzenie wskaźnika opartego wyłącznie na danych rynkowych, bo nie ma wystarczająco wielu trzymiesięcznych czy sześciomiesięcznych pożyczek międzybankowych, żeby z nich wyliczyć wiarygodną średnią.
WIBOR powstał w latach 90. na wzór zagranicznych wskaźników. Dziś sposób przygotowania danych wejściowych określają rozporządzenie BMR i regulamin GPW Benchmark, a administrator weryfikuje przekazywane kwotowania. Kredytobiorca nie ma jednak wglądu w te dane, co w sporach bywa podnoszone jako argument przeciwko neutralności wskaźnika. Osobno omawiamy pytanie, czy banki mogą wpływać na WIBOR.
Czy przeciętny kredytobiorca rozumie mechanizm działania wskaźnika
Większość kredytobiorców nie potrafi wyjaśnić, dlaczego oprocentowanie ich zobowiązania zmienia się w kolejnych okresach. Kredytobiorcy podnoszą, że przy podpisywaniu umowy słyszeli głównie ogólne stwierdzenie, że WIBOR jest rynkową stopą procentową, bez szczegółowego wyjaśnienia, kto ustala wskaźnik, na jakich danych się opiera i jakie ryzyko wiąże się z jego stosowaniem. TSUE przyjął, że wymóg przejrzystości nie nakłada na kredytodawcę szczególnych obowiązków informacyjnych co do metodologii wskaźnika, więc sąd bada przede wszystkim wyjaśnienia dotyczące skutków zmiennej stopy dla raty.
W sporach analizuje się, czy klient dostał symulacje pokazujące, o ile rata może wzrosnąć przy różnych scenariuszach zmiany wskaźnika. Sposób, w jaki banki informowały o ryzyku WIBOR-u, jest jednym z głównych tematów w sprawach sądowych. Część kredytobiorców rozważa w tej sytuacji, czy warto złożyć pozew o WIBOR i zweryfikować konstrukcję swojej umowy.
Brak kontroli ze strony konsumenta
Kredyt oparty na WIBOR-ze oznacza dla konsumenta zmiany oprocentowania, na które nie ma wpływu. Wartość wskaźnika wyznacza administrator na podstawie zgłoszeń banków, a kredytobiorca nie ma dostępu do tych danych, które pozwoliłyby mu samodzielnie ocenić zasadność jej wysokości.
Marża banku pozostaje zwykle stała przez cały okres umowy, a zmiana WIBOR-u przekłada się wprost na ratę. Kredytobiorcy podnoszą, że ryzyko wzrostu oprocentowania przechodzi w ten sposób na nich. Ocena, czy taki układ narusza równowagę stron, należy do sądu w konkretnej sprawie.
Wniosek: marżę da się wynegocjować przy podpisywaniu umowy. Sposobu ustalania WIBOR-u nie zmieni nawet najlepszy negocjator, bo klient nie ma wglądu w dane, na których wskaźnik się opiera.
Czy istnieją alternatywy dla WIBOR
We wrześniu 2022 r. jako następcę WIBOR wskazano indeks WIRON, a po ponownym przeglądzie wybór zmieniono. Od 2 czerwca 2025 r. GPW Benchmark wyznacza POLSTR, oparty na transakcjach depozytowych overnight z poprzedniego dnia roboczego, czyli na operacjach faktycznie zawartych. O dawnym kandydacie piszemy w tekście co to jest WIRON.
Istniejące umowy kredytu nie przechodzą teraz automatycznie na nowy wskaźnik. WIBOR 1M, 3M i 6M ma być opracowywany do 31 grudnia 2036 r. właśnie na potrzeby już zawartych umów, a Komisja Nadzoru Finansowego oczekuje, że kredytodawcy do końca 2026 r. zaprzestaną zawierania nowych umów opartych na WIBOR.
Zmiana wskaźnika w umowie już zawartej wymaga co do zasady aneksu albo rozwiązania przewidzianego przepisami. W niektórych sytuacjach zamiana wskaźnika na inny może obniżyć ratę kredytu, ale wymaga zgody banku lub korzystnej decyzji sądu.
Perspektywa prawna i możliwe kierunki zmian
Rosnąca liczba spraw sądowych dotyczących WIBOR-u oraz orzeczenia sądów wyższych instancji stopniowo kształtują praktykę. Kredytobiorcy kwestionują stosowanie wskaźnika jako potencjalnie niedozwolonej klauzuli umownej, wskazując na brak przejrzystości i możliwości kontroli ze strony konsumenta.
Część wyroków sądów krajowych wskazywała, że kredytobiorca powinien mieć możliwość zrozumienia mechanizmu ustalania oprocentowania. Po wyroku w sprawie C-471/24 punkt ciężkości przesuwa się z samej konstrukcji wskaźnika na to, czy konsument mógł ocenić ekonomiczne skutki zmiennej stopy dla swoich zobowiązań. Zmiana systemowa już trwa: rynek przechodzi na POLSTR i produkty ze stałą stopą, a WIBOR zostaje w istniejących umowach do końca 2036 r.
Pytania dotyczące własnej umowy kredytu można omówić z prawnikiem kancelarii, dane są na stronie kontakt.
