Czy WIBOR jest uczciwy? Część kredytobiorców uważa, że sposób ustalania wskaźnika zabezpiecza przede wszystkim interes ekonomiczny banków, a nie ich klientów. Poniżej wyjaśniamy mechanizm, zarzuty stawiane mu przez kredytobiorców związanych umowami na kilkadziesiąt lat i to, co o części z nich powiedział w lutym 2026 roku Trybunał Sprawiedliwości UE.
Zarzut wskaźnika bez transakcji
WIBOR powinien odzwierciedlać transakcje depozytowe zawierane przez banki na rynku międzybankowym. Krytycy wskaźnika podnoszą, że od 2008 roku takich transakcji jest za mało, by tworzyły reprezentatywny zbiór danych. Dane administratora pokazują, że w pierwszym kwartale 2026 roku kwotowania wyliczone z danych transakcyjnych stanowiły 33-38% zgłoszeń dla WIBOR 3M i 3-11% dla WIBOR 6M. Z tego powodu część kredytobiorców uważa, że WIBOR nie jest wskaźnikiem obiektywnym ani reprezentatywnym.
Pozostałą część stanowią kwotowania wiążące, czyli stawki, po których bank z panelu deklaruje gotowość złożenia lub przyjęcia depozytu. Kredytobiorcy argumentują, że mechanizm oparty w tak dużej mierze na deklaracjach, a nie na zawartych transakcjach, otwiera pole do uznaniowości.
Definicja: WIBOR (Warsaw Interbank Offered Rate) to wskaźnik referencyjny dla depozytów w złotych na polskim rynku międzybankowym, wyznaczany przez GPW Benchmark z kwotowań banków z panelu. Krytycy wskazują, że w praktyce opiera się on w dużej mierze na kwotowaniach, a nie na rzeczywistych transakcjach.
Banki po obu stronach umowy
Dane do WIBOR-u daje dziesięć banków krajowych, których łączne aktywa przekraczają 70% sumy bilansowej całego sektora. Tak podaje administrator w oświadczeniu dotyczącym wskaźnika, a skład panelu publikuje na swojej stronie.
Kredytobiorcy zwracają uwagę, że bank z panelu występuje po dwóch stronach: udziela kredytu opartego na WIBOR-ze i zarazem przekazuje dane do jego wyznaczenia. Ich zdaniem powstaje w ten sposób konflikt interesów. Trybunał Sprawiedliwości UE uznał jednak w wyroku z 12 lutego 2026 roku (C-471/24), że ani przynależność kredytodawcy do tej grupy, ani brak informacji o tym nie nadają postanowieniu o oprocentowaniu nieuczciwego charakteru, o ile wskaźnik był zgodny z rozporządzeniem BMR w chwili zawarcia umowy.
Kredytobiorcy nie mają żadnego wpływu na kształtowanie wskaźnika, mimo że wysokość rat bezpośrednio zależy od poziomu WIBOR. To stawia konsumenta w pozycji słabszej niż bank i otwiera pytanie o możliwość wpływania przez banki na WIBOR.
Nadzór nad administratorem sprawuje Komisja Nadzoru Finansowego, która 16 grudnia 2020 roku wydała GPW Benchmark zezwolenie na podstawie rozporządzenia BMR. Kredytobiorcy podnoszą jednak, że sami nie mają narzędzi do weryfikacji, czy stosowana wobec nich stawka ma uzasadnienie. Na rynkach zachodnich od wskaźników opartych na deklaracjach banków coraz częściej się odchodzi w stronę stawek bazujących na rzeczywistych transakcjach. W Polsce następcą WIBOR-u ma być POLSTR, o którym piszemy w tekście jakimi wskaźnikami zastąpić WIBOR.
Zarzut ukrytej marży w stawce referencyjnej
Umowa z oprocentowaniem opartym o WIBOR ma dwie składowe: wskaźnik i marżę. Zgodnie z założeniem WIBOR oddaje cenę pieniądza na rynku międzybankowym, a marża jest wynagrodzeniem banku. Krytycy wskaźnika twierdzą, że banki finansują kredyty przede wszystkim depozytami klientów, a nie pożyczkami po stawce WIBOR, więc WIBOR nie odpowiada ich rzeczywistym wydatkom na pozyskanie środków. Podobnie argumentował powód w sprawie C-471/24, który mówił o "ukrytej marży".
Z tej perspektywy kredytobiorca płaci dwa razy: jawną marżę wpisaną do umowy i nadwyżkę zawartą w stawce referencyjnej. Banki odpowiadają, że WIBOR mierzy cenę pieniądza na rynku międzybankowym, a zgodność jego metody z BMR potwierdziło zezwolenie KNF.
Kredytobiorcy wskazują też, że oprocentowanie lokat bywa wyraźnie niższe od WIBOR-u, a przy wieloletnim kredycie hipotecznym różnica ta przekłada się na znaczną kwotę. Stąd bierze się pytanie, czy WIBOR stanowi klauzulę niedozwoloną.
Co kredytobiorca wie o sposobie ustalania stawki
Umowa wskazuje zwykle tylko, że stosuje się WIBOR, czasem z rozwinięciem skrótu i informacją, czy chodzi o WIBOR 1M, 3M czy 6M. Metodologię publikuje administrator: oświadczenie o wskaźniku, regulamin i tabelę poziomów transakcyjności można znaleźć na stronie GPW Benchmark, a umowa zwykle tylko do nich odsyła.
Zdaniem części klientów banków utrudnia to samodzielną weryfikację rzetelności przyjętej stopy i podważa zasadność stosowania go w umowach kredytowych. Trybunał wskazał jednak w tym samym wyroku, że wymóg przejrzystości nie nakłada na kredytodawcę szczególnych obowiązków informacyjnych dotyczących metodologii wskaźnika. Bank ma przekazać konsumentowi wskazówki pozwalające ocenić skutki zmienności stopy i zapoznać się z informacjami, które administrator musi podawać do wiadomości publicznej. Szerzej omawiamy to w tekście o tym, co wyrok TSUE z lutego 2026 roku może oznaczać dla kredytobiorców.
Rozporządzenie BMR wymaga, by administrator publikował główne elementy metodologii i oświadczenie o wskaźniku, wraz z opisem danych wejściowych i ocen uznaniowych (art. 13 i 27 BMR). Kredytobiorcy podnoszą, że mimo to nie wiedzą, jak konkretne banki z panelu kalkulują swoje kwotowania, i dlatego nie mogą sami ocenić, czy płacone przez nich oprocentowanie odpowiada rzeczywistym warunkom rynku.
Jak prawnie sprawdzić umowę z WIBOR-em
Umowę kredytu z oprocentowaniem opartym o WIBOR warto skonsultować z prawnikiem. Szczegółowa analiza pozwala ocenić, czy postanowienia umowy mogą być kwestionowane, a w zależności od konkretnych zapisów dostępne są różne drogi dochodzenia roszczeń.
Przy ocenie umowy trzeba zwrócić uwagę na sposób określenia WIBOR, mechanizm zmienności oprocentowania, informacje przekazane przez bank przed podpisaniem dokumentów oraz metodę kalkulacji rat. Nieprawidłowość w którymkolwiek z tych obszarów może otworzyć drogę do zakwestionowania zapisów umowy.
Niezależnie od decyzji o procesie sądowym, konsument ma prawo zgłaszać roszczenia związane z kredytem opartym o WIBOR. Obejmuje to zarówno negocjacje z bankiem, jak i postępowanie sądowe, w którym można domagać się usunięcia niedozwolonych postanowień albo stwierdzenia nieważności całej umowy.
Pytania dotyczące własnej umowy kredytu można omówić z prawnikiem kancelarii, dane są na stronie kontakt.
