Termin przedawnienia roszczeń z tytułu nieuczciwego wyliczenia stawki WIBOR różni się zależnie od tego, czy kredyt zaciągnął konsument, czy przedsiębiorca, oraz od momentu, w którym kredytobiorca dowiedział się o wadliwych zapisach umowy. Poniżej wyjaśniamy, jak liczyć te terminy i co przerywa lub zawiesza ich bieg.
Terminy przedawnienia roszczeń konsumenckich z umów opartych na WIBOR
Termin przedawnienia roszczeń majątkowych z tytułu umów ze stawką WIBOR wynosi dla osób fizycznych 6 lat. Dla rat spłaconych przed 9 lipca 2018 roku obowiązuje dawny, 10-letni limit, co wynika z przepisów przejściowych nowelizacji Kodeksu cywilnego, która skróciła podstawowy termin z 10 do 6 lat.
Kluczowy niuans dotyczy momentu, od którego termin zaczyna płynąć. Bieg przedawnienia rozpoczyna się dopiero, gdy konsument dowiedział się o nieuczciwym charakterze postanowień związanych ze stawką WIBOR, a nie od daty podpisania dokumentów czy zapłaty raty. Takie stanowisko wynika z orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, który chroni słabszą stronę umowy przed utratą roszczeń jeszcze zanim uświadomi sobie wadliwość zapisów.
Konsument może dochodzić roszczeń nawet po całkowitej spłacie kredytu, o ile dopiero niedawno dowiedział się o nieuczciwych zapisach w umowie. Momentem startu biegu przedawnienia bywa konsultacja z prawnikiem, złożenie reklamacji do banku albo zapoznanie się z orzecznictwem sądowym dotyczącym analogicznych spraw. Dzięki temu nawet osoby, które dawno zamknęły zobowiązanie, mają realną drogę do pozwania banku po spłacie kredytu.
Złożenie pozwu przerywa bieg przedawnienia i zabezpiecza roszczenia niezależnie od tego, ile czasu upłynęło od momentu powzięcia wiedzy o abuzywności klauzul.
Jak długo przedsiębiorca może domagać się zwrotu świadczeń
Przedsiębiorcy podlegają krótszym terminom. Zgodnie z Kodeksem cywilnym roszczenia związane z prowadzeniem działalności gospodarczej przedawniają się z upływem 3 lat. Osoba, która podpisała umowę kredytową na cele firmowe, może więc odzyskać nienależnie pobrane świadczenia tylko za ten okres.
Termin liczy się od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne, czyli zwykle od daty zapłaty zawyżonej raty. Każda rata przedawnia się osobno, więc zwłoka z pozwem oznacza utratę kolejnych miesięcznych roszczeń, a przekroczenie terminu wyklucza dochodzenie zwrotu odsetek naliczonych niezgodnie z rynkowymi standardami.
Postępowania przedsiębiorców przebiegają trudniej. Sądy częściej wymagają dodatkowych dowodów, takich jak opinie biegłych, co wydłuża proces. Oceniana jest też zdolność przedsiębiorcy do zrozumienia mechanizmu ustalania wskaźnika WIBOR i przewidzenia jego konsekwencji, a poprzeczka tej oceny jest wyższa niż przy konsumentach. Szybkie zgromadzenie dokumentacji bankowej wzmacnia pozycję procesową.
Warto niezwłocznie skonsultować się z prawnikiem w celu oceny sytuacji. Skutki unieważnienia dla przedsiębiorstw bywają bardziej złożone niż w przypadku konsumentów, zwłaszcza gdy kredyt finansował zakup nieruchomości komercyjnej lub inwestycje rozwojowe.
Żądanie unieważnienia umowy a przedawnienie
Samo roszczenie o unieważnienie umowy kredytowej opartej na WIBOR nie ulega przedawnieniu. Kredytobiorca może w każdym czasie wystąpić z żądaniem stwierdzenia nieważności umowy. Inaczej jest z roszczeniami majątkowymi wynikającymi z takiego unieważnienia, na przykład zwrotem zapłaconych rat, te już się przedawniają: dla konsumentów po 6 latach, dla przedsiębiorców po 3 latach.
Ta dwoistość bywa myląca: można unieważnić umowę po latach, ale część rat zapłaconych dawno temu może już być poza zasięgiem zwrotu. Bieg terminu przedawnienia roszczeń pieniężnych rozpoczyna się w chwili, gdy kredytobiorca dowiedział się o nieuczciwych klauzulach, więc zwlekanie po uzyskaniu tej wiedzy działa na jego niekorzyść.
Złożenie pozwu do sądu przerywa bieg przedawnienia. Sama możliwość unieważnienia umowy kredytowej na podstawie abuzywnych klauzul pozostaje aktualna niezależnie od upływu czasu.
Przerwanie i zawieszenie biegu przedawnienia
Przerwanie biegu przedawnienia następuje najczęściej przez wystąpienie z powództwem do sądu - dotychczasowy bieg zostaje wymazany i rozpoczyna się od nowa po zakończeniu postępowania. Identyczny skutek wywołuje uznanie roszczenia przez bank, choć w sporach o WIBOR zdarza się to rzadko.
Zawieszenie biegu przedawnienia następuje, gdy kredytobiorca nie może dochodzić swoich praw z przyczyn obiektywnych, na przykład w trakcie postępowania ugodowego lub mediacyjnego. Po ustaniu tej przyczyny bieg terminu jest kontynuowany od momentu wstrzymania, nie startuje od zera jak przy przerwaniu - to podstawowa różnica między obiema instytucjami.
Złożenie pozwu nie tylko przerywa przedawnienie, ale wymusza na banku zajęcie stanowiska w sprawie. W praktyce sądowej czas trwania sprawy o WIBOR różni się w zależności od zakresu żądań i postawy banku.
Dokumentacja niezbędna do zabezpieczenia roszczeń
Zgromadzenie odpowiedniej dokumentacji jest podstawą skutecznego dochodzenia roszczeń, niezależnie od tego, czy jesteś konsumentem czy przedsiębiorcą. Podstawowy komplet obejmuje:
- oryginalną umowę kredytową ze wszystkimi aneksami i regulaminami obowiązującymi w dniu podpisania,
- pełną historię spłat, którą bank musi wydać na żądanie kredytobiorcy,
- dowody wysokości wpłaconych rat: wyciągi bankowe, potwierdzenia przelewów, grafiki spłat wystawione przez bank.
Przedsiębiorcy potrzebują dodatkowo dokumentów potwierdzających cel zaciągnięcia kredytu i jego związek z działalnością gospodarczą, na przykład umowy najmu lokalu użytkowego, faktury za zakup nieruchomości komercyjnej czy planu inwestycyjnego. To one przesądzają, według którego terminu przedawnienia, 3- czy 6-letniego, sąd oceni roszczenie.
Wskazówka: zabezpiecz całą korespondencję z bankiem, tradycyjną i elektroniczną, szczególnie odpowiedzi na reklamacje dotyczące naliczania odsetek, informacje o zmianach stawki referencyjnej i propozycje aneksów. Im wcześniej zaczniesz gromadzić dokumentację, tym mocniejsza będzie Twoja pozycja procesowa przed sądem.
