WIBOR i inflacja wpływają na siebie, ale nie w sposób, jaki podpowiada intuicja. Wielu kredytobiorców zakłada, że wyższy WIBOR podkręca inflację, tymczasem mechanizm działa odwrotnie: to wzrost cen steruje WIBOR-em, a nie na odwrót, co dobrze pokazały lata 2021-2022, gdy stopa referencyjna NBP poszła w górę z 0,1 proc. do 6,75 proc. Zrozumienie tej zależności pomaga przewidzieć, czego oczekiwać po kolejnych decyzjach Rady Polityki Pieniężnej.
Czy wyższy WIBOR podnosi ceny, czy je obniża?
Rosnący WIBOR nie napędza inflacji, lecz ją ogranicza. Stawka rośnie zwykle wtedy, gdy bank centralny podnosi stopy procentowe, żeby schłodzić gospodarkę. Droższe finansowanie zmniejsza miesięczną nadwyżkę w budżetach domowych i zniechęca firmy do nowych inwestycji, bo kapitał kosztuje więcej. Mniej pieniędzy krąży wtedy w obiegu, a presja na wzrost cen słabnie. Osoby spłacające kredyty z WIBOR-em odczuwają ten mechanizm najbardziej bezpośrednio, przez wyższą ratę.
Jak zmiany WIBOR-u przekładają się na poziom cen?
Niski WIBOR podnosi ceny przez tańsze i łatwiej dostępne kredyty, a wysoki je hamuje. Gdy stawka spada, banki obniżają oprocentowanie, a klienci chętniej finansują zakupy i inwestycje: rodzina bierze pożyczkę na remont i sprzęt AGD, firma transportowa decyduje się na leasing nowych pojazdów. Do gospodarki trafia więcej pieniędzy, rośnie popyt, a wraz z nim inflacja.
Wysoka stawka odwraca ten proces. Finansowanie drożeje, banki ostrożniej podchodzą do udzielania środków, a klienci odkładają decyzje. Rata kredytu hipotecznego na 300 000 zł może wtedy wzrosnąć o ponad 1 000 zł miesięcznie, co skłania do rezygnacji z planowanych zakupów. Przedsiębiorca wstrzymuje otwarcie nowego punktu sprzedaży, kalkulując ryzyko przy droższym pieniądzu, a na rynek trafia mniej gotówki.
Zestawienie odpowiada na pytanie, czym różnią się skutki obu sytuacji.
| Obszar | Niski WIBOR | Wysoki WIBOR |
|---|---|---|
| Kredyty | tańsze i łatwiej dostępne | droższe, udzielane ostrożniej |
| Decyzje klientów | więcej zakupów i inwestycji | odkładanie zakupów |
| Popyt i ceny | popyt i ceny rosną | presja cenowa słabnie |
Z tabeli wynika, że stawka działa na ceny wyłącznie przez koszt pieniądza i decyzje kupujących, a nie bezpośrednio.
Dlaczego tani kredyt nie hamuje inflacji?
Niskie stawki pobudzają inflację, bo tanie finansowanie zachęca do zakupów, a zwiększone wydatki podnoszą ceny. Bank centralny reaguje na to podniesieniem stóp procentowych, co przekłada się na wyższy WIBOR. Gdy inflacja spada, RPP obniża stopy, żeby ożywić gospodarkę. Taki układ zadziałał w latach 2020-2021, kiedy NBP od 29 maja 2020 r. trzymał główną stawkę na poziomie 0,1 proc., co dało klientom banków bardzo tanie umowy z WIBOR-em.
Co wzrost WIBOR-u oznacza dla raty kredytu?
Wzrost WIBOR-u oznacza wyższą ratę: przy zadłużeniu 300 000 zł na 25 lat i marży 2 proc. rata wynosiła 1 302 zł, gdy WIBOR 3M miał 0,21 proc. (średnia z sierpnia 2021 r.), a po 12 ratach, przy 7,03 proc. w lipcu 2022 r., już 2 475 zł, choć saldo spadło tylko do 290 909 zł (wyliczenie ilustracyjne dla rat równych). Taki skok realnie obciąża domowy budżet, a sam mechanizm opisujemy w tekście o tym, jak WIBOR wpływa na raty kredytu.
Wysoka inflacja sama zmniejsza siłę nabywczą pieniędzy, a dodatkowe podrożenie obsługi zadłużenia kumuluje nacisk na wydatki rodziny. W okresie spadających cen i obniżanego WIBOR-u raty maleją, co przynosi realną ulgę. Część osób w trudnej sytuacji finansowej sprawdza, jakie roszczenia można zgłosić wobec banku, inni analizują, co można zyskać, składając pozew o WIBOR.
Wniosek: zależność działa w jedną stronę: inflacja wpływa na WIBOR, nie odwrotnie. NBP podnosi stopy w odpowiedzi na rosnące ceny, a WIBOR reaguje na tę decyzję. Sam WIBOR oddziałuje na inflację tylko pośrednio, przez koszt kredytu i dostępność pieniądza.
Jak wahania WIBOR-u wpływają na inwestycje firm?
Firmy finansujące rozwój kredytem odczuwają zmiany stawki przez koszt obsługi zadłużenia, a osoby z lokatami i obligacjami przez ich oprocentowanie, o czym piszemy w tekście WIBOR a oszczędności i inwestycje. Przedsiębiorca planujący leasing nowego sprzętu rezygnuje z tej decyzji, gdy rata przekroczy akceptowalny poziom. Ograniczenie wydatków firm zmniejsza popyt na surowce, materiały budowlane i usługi, co spowalnia tempo wzrostu gospodarczego.
Jak WIBOR i inflacja zmieniały się w latach 2021-2022?
Od października 2021 do września 2022 roku NBP podniósł stopę referencyjną z 0,1 proc. do 6,75 proc., a średnia miesięczna WIBOR 3M wzrosła w tym czasie z 0,24 proc. do 7,16 proc. Inflacja osiągnęła szczyt dopiero w lutym 2023 roku, gdy według GUS wyniosła 18,4 proc. rok do roku. Ceny reagowały z opóźnieniem: od ostatniej podwyżki stóp we wrześniu 2022 r. do lutego 2023 r. minęło pięć miesięcy. Spadek przyszedł z czasem, a średnioroczna inflacja w 2024 r. wyniosła według GUS 3,6 proc.
Długotrwałe utrzymywanie wysokiego WIBOR-u niesie ryzyko spowolnienia gospodarczego: kredytobiorcy ograniczają wydatki, firmy wstrzymują projekty, popyt maleje. Hamuje to inflację, ale grozi wzrostem bezrobocia i słabszą dynamiką PKB. Bank centralny musi więc balansować między kontrolą cen a wsparciem rozwoju gospodarki.
Czy nowy wskaźnik zmieni zależność WIBOR-u od inflacji?
Nie, mechanizm oddziaływania na ceny (przez koszt kredytu i popyt) pozostanie taki sam niezależnie od nazwy stawki. Następcą WIBOR wybrano POLSTR (wcześniej planowano WIRON), a WIBOR 1M, 3M i 6M ma być publikowany do 31 grudnia 2036 roku. Zmienia się źródło danych: POLSTR jest stopą ważoną wolumenem transakcji jednodniowych (overnight). Nowa referencja nie musi więc oznaczać niższych rat i może okazać się korektą formalną bez wpływu na wysokość zobowiązań. Więcej o skutkach reformy znajdziesz w artykule o tym, czy zmiana WIBOR na WIRON pomoże kredytobiorcom.
Przejście na nowy wskaźnik wymusi weryfikację zapisów umownych i ustalenie zasad konwersji dotychczasowych zobowiązań. Część klientów banków zastanawia się, jak zmieni się ich oprocentowanie, inni liczą na większą transparentność i stabilniejsze koszty finansowania w długim okresie.
Pytania dotyczące własnej umowy kredytu można omówić z prawnikiem kancelarii, dane są na stronie kontakt.
Dla spłacających raty wniosek jest prosty: kierunek ich zmian wyznacza inflacja i reakcja RPP, a samo przejście na POLSTR tego związku nie zmieni.
